گزارشی از فضای حاکم بر بیوت مراجع و دیدارهای آنها کفه ترازو به نفع مخالفان دولت سنگین است

کرمان نما:با گذشت بیش از سه ماه از انتخابات بی سابقه ۲۲ خرداد، هنوز هم پیامدهای آن دامنگیر فضای سیاسی و اجتماعی کشور است. حوزه علمیه قم نیز از این فضای داغ به دور نیست و می توان گفت که داغ ترین تابستان تاریخ خود را پشت سر گذاشته است.
به گزارش کرمان نما براساس نوشته علی اشرف فتحی طلبه حوزه علمیه قم در وبلاگ تورجان آنها که از نزدیک با تاریخ حوزه علمیه قم آشنا هستند، نیک می دانند که تاکنون چنین رایزنی هایی میان مردان سیاست تهران نشین با مردان مذهب قم نشین رخ نداده است. همچنین رایزنی های مشترک میان مراجع تقلید نیز به حد بی سابقه ای رسیده است. به جرأت می توان گفت که در حوادث تاریخی دوران انقلاب نیز تا این حد که امروز شاهدیم، همدلی و هماهنگی مراجع تقلید و دیدارهای پیاپی آنها با سیاستمداران و نیز دیدارهای درون حوزوی را سراغ نداشته ایم.
اما لا به لای این حوادث بی سابقه تاریخی که به دلیل کثرت و تداوم، ابعاد آن از چشم تحلیلگران به دور مانده است، در ماه رمضان گذشته شاهد دو رویداد مهم در قم بودیم که فکر می کنم نباید اهمیت آن را نادیده بگیریم. نخستین رویداد که در نوع خود بی نظیر بود، دیدار دو مرجع تقلید اثرگذار حوزه بود که وجود تفاوت های مبنایی در باورهای آنان، اهمیت دیدار را دوچندان کرده است.
پس از آنکه آیت الله العظمی لطف الله صافی گلپایگانی در توبیخ جریان مخالف آیت الله صانعی در قم و لغو راهپیمایی سی مرداد این جریان علیه این آیت الله اصلاح طلب قم نقش مؤثری داشت، آیت الله صانعی در پاسخ به این حمایت قاطع مرجع تقلید متنفذ و سنت گرای قم به دیدن وی رفت تا درباره اوضاع کشور نیز با وی گفتگو کند.
وقتی بدانیم که آیت الله صافی نماد سنت گرایی در حوزه قم است و به دلیل همین باور مستحکمش به سنت، از حضور در شورای نگهبان زمان امام خمینی استعفا داد و نخواست تأیید کننده اقدامات مجلس و دولت چپ گرای دهه ۶۰ باشد و حتی در رفراندوم بازنگری قانون اساسی در تابستان ۶۸ شرکت نکرد و به قانون اساسی کنونی رأی نداد تا اعتراض خود را به ابداع نهاد سنت زدای «مجمع تشخیص مصلحت نظام» نشان دهد و از سوی دیگر اگر این را هم در نظر بگیریم که آیت الله صانعی نماد نواندیشی و هنجارشکنی های فقهی در حوزه قم است و مدافع جدی چپ گرایان دهه ۶۰ بوده، آنگاه به اهمیت دیدار اخیر این دو مرجع پی می بریم. اگر آقایان صانعی و صافی از فقهای منصوب امام در نخستین دوره شورای نگهبان بوده اند، اکنون نیز برای چاره اندیشی درباره بحران بی سابقه کنونی در کنار هم قرار گرفته اند.
مراجع تقلید نزدیک به سران معترضین به انتخابات، اکنون به عنوان حلقه واسط معترضین و مراجع تقلید دیگر عمل می کنند. اینجاست که اهمیت دومین رویداد ماه جاری در قم روشن می شود. سفر بی سر و صدای ۲۴ شهریور میرحسین موسوی و برادرش میرمحمود به قم و دیدارهای وی با حضرات آیات صانعی، موسوی اردبیلی، بیات زنجانی و اعضای مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم از نشانه های این همگرایی بی سابقه میان طیف های متنوع نهاد مرجعیت با معترضان است.
به ویژه آنکه در این سفر، میرحسین با نماینده دو مرجع تقلید بزرگ نیز دیدار و رایزنی کرده است: حجة الاسلام مهندس احمد منتظری فرزند ارشد آیت الله منتظری و حجة الاسلام جواد شهرستانی که داماد و نماینده تام الاختیار آیت الله سیستانی در ایران است. جواد شهرستانی خرداد سال ۸۷ از طریق ازدواج دخترش شیما با حجة الاسلام سید علی خمینی (فرزند کوچک مرحوم حاج سید احمد خمینی) موجب ارتباط نزدیک تر بیت امام خمینی با آیت الله العظمی سیستانی شد.
اگرچه هنوز هیچ گونه جزئیاتی از سفر میرحسین به قم منتشر نشده است، اما شنیده ها حاکی از آن است که مطالب مهمی مطرح شده و شاید پرسش و پاسخ اخیر میرحسین و آیت الله منتظری از پیامدهای این سفر باشد. وبلاگ فرزند آیت الله بیات زنجانی نیز تصاویر و جزئیاتی از این سفر را منتشر کرده و به اهمیت این دیدارها اشاراتی داشته است.
سران معترضین در کنار حامیان دولت، رقابت نفس گیری را برای جلب حمایت مرجعیت آغاز کرده اند. هرچند به نظر می رسد که تاکنون معترضین برنده این رقابت بوده اند و رایزنی های فشرده و گسترده هاشمی رفسنجانی، محمد خاتمی و میرحسین موسوی با بزرگان حوزه های علمیه شیعه توانسته کفه ترازو را به سود مخالفان دولت سنگین کند. باید دید که آیا حامیان دولت خواهند توانست زبان مشترکی با مرجعیت بیابند و یا به بی اعتنایی به این نهاد دیرپا و اثرگذار ادامه خواهند داد؟
اما هرچه شود، مرجعیت شیعه باز هم نشان داده که با وجود همه آسیب های درونی و بیرونی، هنوز هم نقش بی بدیلی در جامعه دارد. همه باید این را باور کنند که مرجعیت هنوز زنده است.