موضعگیری مراجع تقلید شیعه قم و عراق در برابر دولت کودتایی احمدینژاد و حوادث بعد از انتخابات یکی از صفآرایی بیسابقه نهاد مرجعیت در برابر نهاد قدرت سیاسی حاکم و در راس آن شخص رهبری در طی سی سال پس از انقلاب اتفاقی نادر و بیسابقه بوده است. نهاد مرجعیت دینی در ایران به عنوان یکی از نهادهای اجتماعی اثرگذار بر جامعه و فرهنگ ایرانی در طول سی سال اخیر تقریبا در هیچ دورهای بعد از انقلاب اینسان گسترده و همهجانبه در مقابل دولت و شخص اول حکومت صفآرایی نکرده بود. اما آنچه در تابستان ۸۸ بر ملت ایران رفت چیزی نبود که مراجع بتوانند در مقابل آن سکوت کنند. این موضعگیریها همچنان ادامه دارد و در تازهترین آنان آیتالله صانعی در دیدار با اعضای انجمن اسلامی دانشگاه هنر با انتقاد صریح از دروغزنیهای دولت کودتا گفت: اگر امروز عدهای دروغگویی را هنر خود میدانند، عدهای هم هستند که در مقابل هنرشان مبارزه است.آنچه در پی میآید گزارشی است مختصر از موضعگیریهای مراجع دینی که طی ۵ ماه اخیر درباره نحوه مدیریت کشور توسط رهبری و دولت مورد تاییدش ابراز کردهاند:
به رسمیت نشناختن ددولت کودتا با نفرستادن پیام تبریک:
پیش از این انتخابات فرمایشی ۸۸، مراجع تقلید ایران همواره به صورت تشریفاتی برگزیده شدن رئیسجمهور منتخب مردم را در پیامهای تبریک جداگانهای، به وی و مردم ایران تبریک میگفتند. انتخابات ۸۸ اولین سالی بود که تقریبا هیچ یک از مراجع تقلید به جز یک نفر حاضر نشدند به رئیسجمهور مورد تایید رهبر تبریک بگویند. تنها کسی که از میان مراجع تقلید حاضر شد احمدینژاد را به عنوان رئیسجمهور کشور به رسمیت بشناسد نوری همدانی بود که البته او نیز پس از انتشار پیام تبریک و زمانی که دریافت هیچ یک از علمای قم حاضر به فرستادن پیام تبریک و پذیرفتن احمدینژاد برای دیدار نشدهاند با حالت پشیمانی گفت: «نزدیکان دولت با بیان اینکه چند تن دیگر از مراجع نیز قصد صدور پیام تبریک دارند و بهتر است شما اولین نفر باشید، از من پیام تبریک گرفتهاند».
کودتاگران که به دنبال کسب مشروعیت از دست رفته خود بودند تلاش کردند با انتشار اخبار کذب، پیامهای تبریک دروغینی را به مراجع تقلید نسبت دهند. آیتالله مکارم شیرازی از جمله مراجعی بود که در مقابل دروغپردازیهای مکرر کودتاگران مبنی بر صدور پیام تبریک به احمدینژاد به شدت واکنش نشان داد و دفترش با انتشار بیانیهای اعلام کرد: «آقا به احمدینژاد تبریک نگفتهاند و نخواهد گفتاینها هم اکاذیب کسانی است که تا الان فشار میآوردند و الان مجبور شدهاند به دروغپردازی.»
انتقادات صریح وبیپرده مراجع تقلید از رئیس نامشروع دولت کودتا و سرکوبهای پس از انتخابات:
بسیاری از مراجع تقلید پس از کودتای ۲۲ خرداد نسبت به رواج بیاخلاقی در دستگاه قدرت انتقاد کردند و بارها از سوی رسانههای کودتاچیان مورد هجمه قرار گرفتند. آیتالله منتظری، مرجع تقلید شجاع شیعیان، بارها در بیانیههایی مفصل و جداگانه از برخوردهای «تند و انقلابی» سردمداران حکومتی شدیدا انتقاد کرد. وی بارها با اشاره به سوابق خود «در مبارزات علیه رژیم گذشته و برقراری جمهوری اسلامی»، با ابراز تأسف و ناراحتی از برخوردهای صورت گرفته با مردم بعد از انتخابات اعلام کرد که در برابر مردم احساس شرمندگی میکند و تأکید نمود که «اسلام و سیره نبوی و منش علوی» با رفتار حاکمان فعلی تفاوتی آشکار دارد. او همچنین اعلام کرد که نتایج انتخابات با هیچ عقل سلیمی پذیرفتنی نیست.
آیتالله طاهری اصفهانی نیز طی بیانیهای، تصدی رئیس مجدد رئیس دولت را « نامشروع و غاصبانه» دانستند. ایشان در بیانیه خود ضمن نقد عملکرد رهبری در حمایت از کاندیدایی خاص نوشتند: «این روزها مشاهده میشود که با تقطیع بعضی از فرمایشات امام که به نفع اقدامات و برنامه های خود تشخیص می دهند، سعی دارند پشت این چهره ملکوتی سنگر گرفته و اعمال و رفتار خود را با معترضان توجیه نمایند. من برای تنویر افکار عمومی به صراحت اعلام می کنم این روش ها ادامه همان استفاده ابزاری از دین و مقدسات و تطهیر خودشان در هاله های مقدس و خارج کردن مخالفان از دائره امام و بدبین کردن جوانان به دین و امام اتفاق می افتد. آیا امام معتقد بود کسانی که باید در انتخابات بی طرف باشند، رسما وارد حمایت علنی از کاندیدای خاصی بشوند؟» ایشان همچنین در نامهای به مناسبت فرارسیدن عید فطر خطاب به آیت الله منتظری بر لزوم تحت فشار قرار دادن حکومت جهت اصلاح عملکرد ناصواب خود تاکید کردند.
آیتالله صانعی نیز در بیانیههای خود رفتار ددمنشانه نیروهای نظامی و شبه نظامی حامی کودتا با مردم و نیز اعترافات برخی از زندانیان سیاسی تحت فشار را شدیدا محکوم نمود و استقامت را تنها شرط پیروزی مردم دانست. آیتالله صانعی و آیتالله منتظری از جمله مراجعی بودند که در تمام طول این مدت استوار و مستمر در کنار خانوادههای زندانیان سیاسی ایستادند، به نامههای انان پاسخ دادند، به دردل آنان گوش فرادادند و در انتقاد از اعمال زشت کودتاگران حقیقت را بر مصلحت ترجیح دادند و سکوت و تقیه را بر خویش حرام کردند. ایشان همچنین بارها با انتقاد شدید از اعترافگیریها و دادگاههای نمایشی، به اعترافگیران نسبت به عقوبت اعمالشان هشدار دادند.
آيت الله مکارم شيرازي نیز در مـراسم شب ميـلاد امام زمان (عج) در حـرم رضوی از گسترش دروغ پردازي و شايعه سازي در جامعه انتقاد کرد و گفت: «امروز نه تنها دروغ و شايعه سازي در کشور زياد شده بلکه افراد دروغ پذير هم بسيار شده اند. در سايتها دروغها، تهمتها و شايعههاي نارواي فراواني به افراد نسبت مي دهند. آیتالله مکارم شیرازی اخیرا نیز طی یک سخنرانی از تنشها و تفرقه میان مردم که حاصل بیتدبیریهای کودتاگران است به شدت انتقاد کرد و گفت: « من نه نگران حمله خارجیها و نه نگران پیامدهای هدفمند کردن یارانهها هستم، بلکه نگرانی من از تنشهای داخلی است که اگر رفع شود بقیه مشکلات قابل حل است.»
آیتالله جوادی آملی نیز که بارها پیش از این از بیاخلاقی و دروغ زنیهای احمدینژاد تلویحا انتقاد کرده بود اخیرا با تاکید بر این نکته که « اگر اخلاق غیرالهی باشد و از رسوم، آداب، عادت و فرهنگ عمومی گرفته شود، جز سلیقههای شخصی است و جاودانه نخواهد بود» از بیاخلاقیهای کودتاگران انتقاد کرد. وی با اشاره به اهمیت مسئله اخلاق، گفت: اهمیت مسئله اخلاق این است اگر کسی پیرو اخلاق الهی نباشد، در هر درجهای که باشد، احتمال خطر برای او وجود و کسانی که متخلق به اخلاق الهی نبودند اما سرمایههای علمی و غیرعلمی داشتند، به هلاکت ابدی رسیدند.
آیتالله صافی گلپایگانی، سیستانی، طاهری اصفهانی، موسوی اردبیلی، شبیری زنجانی و دستغیب در پیامهای خصوصی و بیانیههایی ضرب و شتم مردم بیدفاع و شکنجهها و اعترافات صورت گرفته را به شدت محکوم کردند و از نحوه عملکرد رسانههای جمعی در خصوص نشر اخبار انتقاد کردند.
آیتالله دستغیب در نامه خود به رئیس مجلس خبرگان رهبری، هاشمی رفسنجانی نوشت: «شما پیشنهادهای خوبی برای التیام نسبی دردهای مردم دادید، آزادی همهی زندانیان ، دلجوئی از آنها و خانواده آنها و اینکه بتوانند آزادانه حرف منطقی خود را بزنند و همچنین رسانه های جمعی قضاوت یکطرفه نداشته باشند.
آیتالله سیستانی که بیش از هر چیز، نسبت به سرکوبهای اخیر در ایران معترض بود نیز این اعتراض را از طریق آقای شهرستانی، نمایندهی خود در ایران، به مراجع و نیز برخی از مقامات نظام منتقل کرد و گفت: «با فجایع بعد از انتخابات، سؤالات جدی میان مراجع تقلید ایجاد شده است که دیدارهای آنان برای بررسی وضعیت جاری کشور و یافتن پاسخ این سؤالهاست.» آیتالله شبیری زنجانی نیز در دیداری که با آیتالله صافی گلپایگانی داشت از کشتار مردم شدیدا ابراز نگرانی کرد و از فرط ناراحتی به گریه افتاد. این مرجع تقلید که از ناراضیترین فقهای شیعه نسبت به وقایع اخیر بود.
همچنین آیتالله دکتر سید مصطفی محقق داماد از فقها و حقوقدانان برجسته کشور و از مدیران عالیرتبه قضایی دوران امام در نامه تندی خطای به آیتالله هاشمی شاهرودی تلویحاً از نارضایتی آیتالله العظمی سیستانی نسبت به محاکمات نمایشی اخیر خبر داد و از قول زعیم حوزه نجف نوشت «این دادگاه، ننگ قضای اسلامی است»
صفآرایی مراجع و علمای دینی در برابر رهبر:
آنچه در ماجرای اعلام روز عید فطر امسال روی داد، شاید بزرگترین چالشی بود که به لحاظ دینی در تقابل با مشروعیت رهبر کنونی ایران قرار میگیرد. عمیقتر شدن فاصله میان مراجع دینی و روحانیت حکومتی این بار فقط به دو یا سه چهره شناخته شده مانند آیتالله منتظری، آیتالله صانعی، آیتالله بیات زنجانی و یا آیتالله صافی گلپایگانی محدود نشد. دایره این اختلاف بسیار وسیعتر و گسترده تر از پیش شد و طیف سنتی مرجعیت را هم در بر گرفت. تقریبا بلااستثنا (جز فرزند مرحوم آیتالله فاضل که بیت ایشان را اداره میکند) هیچ کدام از مراجع تقلید نظر رهبر را مبنی بر عید بودن روز یکشنبه نپذیرفتند. با این حال صداوسیما بدون این که به روی خودش بیاورد که فقط کسر کوچکی از ایرانیان مقلد آقای خامنهای هستند، این روز را عید اعلام کرد.
آیتالله حسینعلی منتظری، آیتالله سیستانی، آیتالله یوسف صانعی، آیت الله مکارم شیرازی، آیتالله اسحاق فیاض- ساکن نجف، آیتالله علی صافی گلپایگانی ( وارث فقهی آیتالله بهجت)، آیتالله بشیر نجفی - ساکن نجف، آیتالله وحید خراسانی ( پدر همسر شیخ صادق لاریجانی)، آیتالله سید صادق شیرازی، آیت الله حسین مظاهری،، آیتالله محمدتقی مدرسی، آیتالله سید محمدسعید حکیم، آیتالله سید عبدالکریم موسوي اردبيلی، آیت الله بیات زنجانی و حتی آیتالله حسین نوری همدانی همگی بر خلاف نظر فقهی رهبر که یکشنبه را عید فطر اعلام کرده بود، روز دوشنبه را عید دانستند.
البته رهبر در سخنان خود چند روز پس از روز عید فطر این مساله را یک اختلاف نظر فقهی تعبیر کرد و هر گونه شبههای در مورد اختلاف نظر سیاسی مراجع قم و نجف با خود را مردود دانست. این در حالی بود که جمعی از مراجع تقلید، پیش از این بارها صراحتا شخص رهبر و سیاستهای مورد تایید وی را به شدت مورد انتقاد قرار داده بودند و نامگذاری روز عید فطر علیرغم نظر اکثریت مراجع را تعبیر به تکروی و سیاسیسازی دین تعبیر کرده بودند. همچنین تعدادی از علمای مشهد، قم و اصفهان در نامهای سرگشاده، شایستگی رهبر برای باقی مانده در این پست خطیر را زیر سوال برده بودند. برای اولین بار در تاریخ سیساله انقلاب بود که نامههایی از این دست به امضای حوزویان میرسید.
افزایش فشارها و تهدیدها بر مراجع پس از بالاگرفتن انتقادها:
پس از بالاگرفتن انتقادات مراجع و علمای دین بر نحوه عملکرد رهبر و رویدادهای تلخ پس از انتخابات، کودتاگران فشار و تهدید بر بیت مراجع را افزایش دادند. به طور مثال آیت الله منتظری به دلیل فشارهای وارده از سوی کودتاگران از اقامه نماز عید فطر باز ماند. سه نوه و همسر یکی از نوه های ایشان نیز در حوادث پس از انتخابات مدتی در بازداشت به سر میبردند.
آیتالله صانعی نیز از این فشارها در امان نماند. پس از اظهارات صریح آیتالله صانعی علیه برخی اقدامات انجام شده پس از انتخابات، برخی رسانههای حامی کودتا دراقدامی ناشیانه و در تلاش برای مظلومنمایی مدعی شدند که آیتالله صانعی به رئیس دولت کودتا توهین کرده است. گروه قاسم روانبخش طرح یک راهپیمایی علیه این مرجع عالیقدر را در ضلع جنوبی حرم حضرت فاطمه معصومه(س) ریختند که البته در انجام این طرح ناکام ماندند. همچنین مسئولان نمایشگاه قرآن از فروش رساله مربوط به آیتالله صانعی در این نمایشگاه جلوگیری کردند. در حالی که گروه ویژه بازرسی مستقر در نمایشگاه، در سالهای گذشته فقط فروش کتابهای تخیلی، ترسناک، شیطانی، عالم برزخ و کتابهایی از این نوع را که دارای جلد مناسب نبودند، ممنوع کرده بود؛ اما امسال به غرفه هایی که رساله توضیح المسائل آیتالله صانعی را در معرض دید عموم قرار میدهند، تذکر میداد!.
آیتالله دستغیب، نماینده استان فارس در مجلس خبرگان نیز به دنبال سخنرانی انتقادآمیز خود از رهبری و کودتاگران و اعتراض به بی تفاوتی این مجلس در قبال جنایات و فجایع پس از انتخابات و همچنین پیشنهاد برای دعوت مجلس خبرگان از میرحسین موسوی، مهدی کروبی و محمد خاتمی برای سخنرانی، تهدید به حذف از مجلس خبرگان شد.
پشتیبانی مرجعیت از خواست اکثریت ملت ایران و تداوم نارضایتیها :
نهاد مرجعیت در حوادث تلخ پس از انتخابات با حمایتها و پشتیبانیهای خود از مردم که در غالب انتشار بیانیهها، دیدار با خانواده زندانیان سیاسی و آسیبدیدگان پس از انتخابات و دلجویی از آنان و نیز سخنرانیهای اعتراضآمیز صورت گرفت، نقشی تاریخی ایفا کردند. آنان با رد صلاحیت و به رسمیت نشناختن احمدینژاد حکم تنفیذ وی که توسط رهبرکه دست بر قضا خود را مرجع تقلید هم میداند، امضا شده بود، در حقیقت صلاحیت این انتصاب را زیر سوال بردند.
این اعتراضات پایان نیافته است و هنوز مراجع تقلید در کنار مردم معترض به نتایج انتخابات و خشونتطلبیهای سرکوبگران ایستادهاند. آیتالله صانعی در دیداری که دیروز با اعضای انجمن اسلامی دانشگاه هنر داشت بر این حمایت پافشاری کرد و گفت: "امروز بزرگترین مصیبتی که ما با آن روبرو هستیم دروغگویی است، متأسفانه عمل و گفتار برخیها دروغ شده است و طوری هم دروغ میگویند که اصلاً باکی ندارند که دیروز خلاف این را گفته اند. دروغگویی خصلت آدمهای ستمگر است، آنها وقتی میبینند که زیر پایشان دارد خالی میشود تن به دروغ میدهند و متوسل به دروغ میشوند."
چندی پیش نیز آیتالله منتظری در پاسخ به سوالات موج سبز آزادی درباره واقعه ۱۳ آبان ضمن اعلام پشتبانی مجدد خود از جنبش سبز مردم ایران، اعلام کردند «استكبار ستيزى جز با تحصيل حمايت مردم و تحقق آزادى قلم و بيان عملى نخواهد شد.»
این اعتراض و ایستادگی نهاد مرجعیت در مقابل قانون شکنیها و بیاخلاقیهای حکومتگران نامشروع را که از پیامدهای مبارک جنبش سبز مقاومت مردم ایران است باید به فال نیک گرفت. به نظر میرسد در چهار سال آتی، دولت کودتایی احمدینژاد روزهای سختی را در برقراری و استحکام پایههای لرزان حکومتش از طریق رویآوردن به نهاد مرجعیت پیش رو داشته باشد.
